Richard de Boer

Gemeenten laten zich bij complexe opgaven graag bijstaan door externe bureaus. Maar wat gebeurt er als één vast bureau bij een opvangproject van Oekraïense vluchtelingen bijna alle rollen vervult – en de gemeentelijke projectleider er vervolgens gaat werken?

Leeuwarder Courant (LC) ★ 12 september 2026

’Zorgen over projectleiding Oekraïense ontheemden.’ Met deze onderwerpregel wordt op dinsdag 1 oktober 2024, kort na het middaguur, een interne mail verstuurd binnen de ambtelijke organisatie van de gemeente Waadhoeke.

Een jurist en een inkoopadviseur schrijven hun leidinggevenden dat ze zich zorgen maken over de manier waarop nieuwe opvanglocaties tot stand komen. Een van hen is amper een maand bij het complexe dossier betrokken, maar wat ze zien is voor beiden genoeg reden om alarm te slaan.

Bij het ene opvangproject wordt ’geen logisch proces’ gevolgd, schrijven ze, en bij het andere project lijken bewust paden te worden gekozen om een tijdrovende aanbestedingsprocedure te vermijden. De projectleider die dit alles moet bewaken, blijkt volgens hen onvoldoende op de hoogte van zijn eigen taken. Ze hebben hem daar ’meermaals’ op moeten wijzen.

Het is bovendien niet de eerste waarschuwing. Eerder al zijn de punten bij een leidinggevende aangekaart, schrijven de twee. ’Wij zien een aantal risico’s, waarbij wij de indruk hebben dat de verantwoordelijken niet op de hoogte zijn.’ De hoop is dat er ’passend kan worden bijgestuurd.’

’Friesland is klein’

Maar op dat moment is de trein al gaan rijden. Nog geen half jaar later, op 1 maart 2025, moeten bijna driehonderd Oekraïense vluchtelingen worden opgevangen op twee nieuwe locaties aan de rand van Franeker, aan weerszijden van het Van Harinxmakanaal.

Precies twee weken na de interne alarmeringsmail maakt toenmalig burgemeester Marga Waanders het collegebesluit over de opvang bekend aan de gemeenteraad. De pers wordt geïnformeerd, en voor omwonenden volgt een voorlichtingsavond.

Vragen over het ontbreken van een aanbesteding, en de rol van de projectleider daarbij, blijven het project echter achtervolgen – tot ver na oplevering. De Leeuwarder Courant ontvangt verschillende meldingen van betrokkenen, van wie de identiteit bij de redactie bekend is. Uit voorzichtigheid – want ’Friesland is klein’ – doen zij deze meldingen op voorwaarde van anonimiteit.

Waadhoeke wist van ’groot risico’ bij gunning van dure opvanglocatie voor Oekraïners aan eigen adviesbureau

Gemeente Waadhoeke nam bewust een risico door de opvanglocatie Frisiabrug in Franeker zonder openbare aanbesteding te laten realiseren, verhuren en exploiteren door zijn adviesbureau.Dat blijkt uit onderzoek van de LC, op basis van honderden documenten, verkregen via de Wet open overheid.

Uit intern e-mailverkeer blijkt dat ambtenaren zelf geen onderbouwing konden vinden voor de keuze om Bureau Schmidt uit Leeuwarden als ’enige serieuze gegadigde’ aan te wijzen. Dat is een vereiste onder de zogeheten Didam-regels voor het vestigen van rechten op gemeentegrond.

’We gaan nu over tot publicatie, met dien verstande dat we te maken hebben met een groot risico’, schrijft een ambtenaar begin juli 2025 aan collega’s. De gemeente stond toen op het punt om voor het eerst openbaar te maken dat zij BS Wonen, een zusterbedrijf van Bureau Schmidt, het recht wilde geven om op gemeentegrond woonunits te plaatsen en te exploiteren. Dat was ruim twee maanden nadat de opvang al in gebruik was genomen.

Verwoede discussies
Waadhoeke stond in 2024 onder grote druk om snel meer opvangplekken voor Oekraïense ontheemden te realiseren. Bureau Schmidt, dat de gemeente al adviseerde op basis van een raamovereenkomst, groeide uit tot ontwerper, (mede-)aanbesteder en uiteindelijk verhuurder en exploitant van de locatie Frisiabrug – voor een periode van maximaal tien jaar. Die dubbelrol zorgde binnen de gemeente voor verwoede discussies, en later ook bij ondernemers die zich gepasseerd voelden.

Waadhoeke zegt tegen de LC dat de gemeente op basis van vooraf opgestelde, objectieve criteria ervan overtuigd was dat alleen Bureau Schmidt de locatie op tijd kon realiseren, dankzij de snelheid waarmee het bureau de noodzakelijke nutsvoorzieningen kon regelen.

Belangenverstrengeling
Hoogleraar aanbestedingsrecht Pieter Kuypers noemt de dubbelrol problematisch: „Het is aan de gemeente om belangenverstrengeling te voorkomen. Het aanbestedingsrecht verzet zich tegen de situatie waarin een partij aan twee kanten van de tafel zit, enerzijds als adviseur, anderzijds als aanbieder van de oplossing.” Bovendien had de gemeente haar voornemen hoe dan ook vooraf moeten publiceren, zegt Kuypers. En niet, zoals hier gebeurde, achteraf.

Vooral de rol van de toenmalige projectleider ligt onder een vergrootglas. Hij werkte nauw samen met Bureau Schmidt-directeur Roald Schmidt, en over zijn functioneren rezen intern herhaaldelijk vragen.

Hij verliet de gemeente in 2025 en werkt sindsdien voor Bureau Schmidt. Hij ging ook in dienst bij de gemeente Tytsjerksteradiel als projectleider, waar hij het bureau exclusief uitnodigde voor presentaties over woningbouwprojecten.

Tytsjerksteradiel zegt niet te hebben geweten dat hij in loondienst was bij Bureau Schmidt. Op de vraag of dit tot belangenverstrengeling heeft geleid, gaat de gemeente niet in. Wel wordt zijn dienstverband deze maand beëindigd.

Aan de hand van stukken verkregen door een beroep op de Wet open overheid (Woo), reconstrueerde deze krant wat zich achter de schermen afspeelde. Uit dit onderzoek blijkt niet alleen dat bij opvanglocatie Frisiabrug de aanbestedingsregels op creatieve wijze lijken te zijn omzeild, maar ook dat er intern vragen rezen over het handelen van de nu 69-jarige projectleider.

In september 2025 stapte hij over naar Bureau Schmidt in Leeuwarden – het adviesbureau dat in dit dossier een opvallend grote rol speelt. Inmiddels werkt hij daarnaast voor een andere Friese gemeente, waar hij de achterstand in de huisvesting van statushouders moet inlopen. Ook daar komt Bureau Schmidt opnieuw in beeld.

Lees verder ⏩ lc.nl

In het Waddengebied groeit het verzet tegen plannen om natuurgebieden volledig af te sluiten voor publiek. ,,Het gaat om ónze natuur, ónze achtertuin. Die mogen we niet kwijtraken.”

Algemeen Dagblad (AD.nl) ★ 15 juni 2026

‘Kom kijken voor het verboden wordt’. Een handgeschilderd bord langs de hoofdweg aan de oostkant van Terschelling verwijst festivalpubliek van Oerol naar een theatervoorstelling in een tentje verderop. 

Toeval of niet, de tekst past opvallend goed bij een gevoel dat op het eiland breed leeft: de natuur moet je beleven, nu het nog kan. Op veel plekken hangen wapperende vlaggen met dezelfde boodschap: ‘Vrije vogels, gekooide mensen’.

De leus stamt uit de jaren tachtig, toen eilanders vreesden dat activiteiten als pieren steken en vissen op het wad zouden verdwijnen door de wettelijke bescherming van de Waddenzee. Die zorgen leven opnieuw op nu Rijkswaterstaat onderzoekt of natuurgebieden op de Waddeneilanden volledig kunnen worden afgesloten voor publiek. 

Dat idee stuit op brede weerstand bij bewoners, die vrezen dat het eeuwenoude gebruik van het gebied door eilanders onder druk komt te staan.

,,Het raakt me”, zegt Marloes Fopma (40), die als ‘verhalenjutter’ bezoekers meeneemt over het eiland. ,,Elke week wandel ik in de duinen. Dat gebied is me dierbaar. Als je binding hebt met een plek, kun je daar ook goed voor zorgen.”

Volgens Fopma wringt het dat publieke toegang ter discussie staat, terwijl gebruikers van het gebied – van wadvaarders en strandjutters tot natuurvrijwilligers – juist de ogen en oren van het Wad zijn. 

,,Nu wordt heel erg de wandelaar neergezet als degene waar de natuur tegen beschermd moet worden. Maar volgens mij moeten we het hebben over grotere problemen: de zoutwinning die wordt uitgebreid, de aanleg van stroomkabels en de industrie die hier zijn afvalwater loost.”

Kwelders gesloten bij Ternaard 

De toon werd afgelopen april gezet toen Rijkswaterstaat onverwacht de kwelders bij de Friese kustdorpen Ternaard en Wierum jaarrond voor publiek sloot om verstoring van vogels te voorkomen, ook buiten het broedseizoen. Bewoners voelden zich overvallen door de maatregel en ook de gemeente twijfelt aan de urgentie.

Diezelfde maand presenteerde natuurbeheerder Rijkswaterstaat tijdens besloten bijeenkomsten op de Waddeneilanden kaarten met gebieden waar ‘ecologisch herstel’ kansrijk zou zijn. Daarbij kwam ook de mogelijkheid ter sprake om delen van iconische natuurgebieden, zoals de Boschplaat en de Noordsvaarder op Terschelling, de Vliehors op Vlieland en de Slufter en de Hors op Texel, af te sluiten voor publiek.

Rijkswaterstaat benadrukte naderhand dat er nog geen besluiten zijn genomen en dat het slechts om verkennende scenario’s gaat voor de nieuwe Natura2000-beheerplannen, die in 2028 worden vastgesteld. Maar de vlam was toen al in de pan geslagen. 

7000 hectare mosselbanken

Die onrust groeit ook doordat de alarmerende berichten over de Waddenzee en de voorgestelde maatregelen botsen met wat bewoners in het gebied zelf zien. 

De Ecologische Autoriteit luidde onlangs op basis van rapporten de noodklok over de ‘slechte staat’ van het natuurgebied. Snel ingrijpen met strengere maatregelen zou ‘nodig en verplicht’ zijn. De Waddenvereniging pleit zelfs voor het afsluiten van 30 procent van de Waddenzee om de zeebodem te ontzien.

Die oproepen worden niet onderschreven door Richard Kiewiet (71). De voormalig jachtopzichter en terreinbeheerder op Ameland werkte veertig jaar in de Waddennatuur en plaatst kanttekeningen bij de sombere rapporten en de maatregelen die nu worden voorgesteld.

Volgens hem hebben de onderzoeksrapporten te statische uitgangspunten voor een dynamisch gebied. ,,De natuur is altijd in beweging, dat kun je niet vastleggen in Excel-sheets. Er wordt nog steeds uitgegaan van soorten zoals de zwarte zee-eend, die hier al lang niet meer voorkomen, terwijl andere juist zijn teruggekeerd. In beleid en modellen lijkt het soms alsof het altijd hetzelfde moet blijven.” 

Kiewiet zet vraagtekens bij de conclusie dat de Waddenzee structureel achteruitgaat. ,,Eind jaren negentig ging het slecht, maar sindsdien is er juist veel hersteld. De laatste jaren gaat het geweldig goed. We hebben ruim zevenduizend hectare mosselbanken, dat is een record. Er zijn nog nooit zoveel lepelaars geweest, we struikelen over de zeehonden en op Oost-Ameland zijn er 25 procent meer broedvogels dan veertig jaar geleden.” 

Demonstratie in Den Helder

Intussen hebben de eilanders zich verenigd in de stichting ‘Wij zijn de Wadden’. Een petitie tegen aantasting van het bestaande Natura2000-beheer en het cultuurhistorisch gebruik is inmiddels ruim negenduizend keer ondertekend.

Rijkswaterstaat laat weten dat er binnenkort nadere gesprekken volgen met gemeenten en bewoners. ,,Ik snap dat die onrust er is”, zegt woordvoerder Jayme Tol. Vooralsnog blijven de kwelders bij Ternaard en Wierum gesloten, ook na het broedseizoen. ,,We monitoren de situatie voortdurend, maar op dit moment blijft de sluiting van kracht.”

Maandag trekken vissers en eilanders naar Den Helder. Onder de vlag ‘Vrije vogels, gekooide mensen’ demonstreren zij bij de Toogdag van de Wadden, de jaarlijkse bijeenkomst van bestuurders, beleidsmakers en natuurbeschermers.

,,De geest is uit de fles”, zegt oud-natuurbeheerder Kiewiet. ,,Ik heb in al die jaren nog nooit beleefd dat het Waddengebied zo eensgezind achter een zaak staat. Het gaat om ónze natuur, ónze achtertuin. Die mogen we niet kwijtraken.” 

---

Een versie hiervan verscheen in het Algemeen Dagblad (AD) van 15 juni 2026.

Ze werden verdacht van gewelddadige plannen tegen de overheid en zaten weken – of zelfs maanden – in de cel. Omdat ze pepperspray in huis hadden, omgingen met andere verdachten of bekendstaan als activistisch. In de Barracuda-zaak claimt het OM een terroristisch netwerk van radicale soevereinen te hebben opgerold, maar het bewijs tegen sommige verdachten is flinterdun.

Follow the Money ★ 28 maart 2026

Dit stuk in 1 minuut

Wat is het nieuws?

• Het OM jaagt in de Barracuda-zaak op een vermeend netwerk van radicale soevereinen die een aanslag zouden voorbereiden op de overheid.
• Zogeheten soevereinen streven ernaar de overheid zo veel mogelijk buiten hun leven te houden. Volgens veiligheidsdiensten kan dit gedachtegoed op langere termijn de democratische rechtsorde ondermijnen.
• Strafdossiers laten zien dat de zware verdenkingen in sommige gevallen gebaseerd zijn op oppervlakkige contacten en materiaal dat met soeverein gedachtegoed wordt geassocieerd, terwijl die verdachten zelf geen aantoonbare soevereinen zijn. 
• Volgens experts illustreert de zaak hoe justitie steeds vaker vroeg ingrijpt waar het gaat om ‘anti-institutionele netwerken’ en daarbij de grenzen van de terrorismewetgeving opzoekt. 

Waarom is dit belangrijk?

• Nieuwe veiligheidslabels zoals ‘anti-institutioneel extremisme’ spelen een groeiende rol in het signaleren van mogelijke nationale dreigingen. 
• Zulke categorieën zijn breed en diffuus en volgens wetenschappers niet bedoeld als strafrechtelijk bewijs, maar kunnen in de praktijk wel bijdragen aan zware verdenkingen.
• De zaak roept een bredere vraag op: hoe ver mag de staat gaan om mogelijke dreigingen vroegtijdig te bestrijden, zonder dat politieke opvattingen of met wie iemand omgaat onderdeel van een terrorismeverdenking worden?

Hoe hebben we dit onderzocht? 

• FTM sprak met betrokkenen, verdachten en advocaten in de Barracuda-zaak, kreeg inzage in delen van het strafdossier en woonde rechtbankzittingen bij.
• De bevindingen werden besproken met deskundigen op het gebied van anti-institutionele en soevereine bewegingen. Het OM Noord-Nederland is om een inhoudelijke reactie gevraagd.

---

Het was in juni 2025 landelijk nieuws: de aanhouding van een groep radicale soevereinen die een dreiging zouden vormen voor de tweedaagse Navo-top in Den Haag. Volgens het OM zou deze groep terroristische plannen hebben met wapens en het dodelijke gif ricine. In deze onderzoeksreconstructie laat ik zien hoe deze Barracuda-zaak beweegt tussen veiligheidslogica rond ‘anti-institutioneel extremisme’ en strafrechtelijke logica.

De tegenstelling tussen twee rechter-commissarissen die op 17 juni beslissen over het langer in voorarrest houden van de (toenmalige) verdachten Marieke de Velde en Bram Gelderblom is daar een miniatuurversie van. De ene lezing ziet vooral risico-indicatoren en context; de andere ziet vooral het gebrek aan concrete onderbouwing.

Bij Gelderblom merkt de rechter-commissaris over de aangetroffen substantie in de vriezer op: ‘Er wordt gesuggereerd dat dit mogelijk gif zou zijn, maar dit blijkt nergens uit. Waarom dit in de afgelopen dagen niet is onderzocht, is onduidelijk. Dit terwijl de verdachte van meet af aan verklaard heeft dat het kokosmelk is.’ 

Over de aangetroffen documenten: ‘Het mag zo zijn dat hieruit zou kunnen blijken van een bepaald gedachtegoed, maar dit is onvoldoende voor een verdenking.’ Op 17 juni wordt Gelderblom uit voorarrest vrijgelaten. 

Bij De Velde speelt het kokosmelkverhaal geen rol voor de rechter-commissaris, die ook oordeelt dat de aantroffen documenten ‘wijzen op de gewelddadige kant van de soevereine denkwijze’. Dit, samen met het OVC-gesprek over ricine, is voor de rechter-commissaris voldoende grond voor het bevel om haar detentie te verlengen.

Die passage laat zien dat de kernvraag van de Barracuda-zaak misschien niet is óf sommige verdachten radicale ideeën hadden, maar wanneer radicale ideeën, losse contacten, wapens en gesprekken juridisch voldoende worden om van terrorisme te spreken. Dat lijkt precies de grens te zijn die het OM in deze zaak probeert te verkennen.

Misschien wel de grootste ironie in deze zaak is de rol van verdachte Tilasmi Frigge. Volgens het strafdossier leidde een eerdere tip dat Frigge zelf interesse zou hebben in het maken van ricine niet tot een groot onderzoek. Zijn latere tip over Arno van Kessel en John van K. vormde daarentegen het startpunt van wat uitmondde in een van de grootste terrorisme-onderzoeken van Noord-Nederland.

In oktober 2022 had de politie een tip gekregen dat Frigge ricine zou willen maken om huisartsen onder druk te zetten over het coronavaccin. Agenten spraken hem hierover, maar dat leidde niet tot verder onderzoek. De melding volgde kort na een breuk tussen Frigge en zijn Friese kennissenkring, waaronder medeverdachten Ritske B. en Arno van Kessel.

Anderhalf jaar later tipt Frigge zelf de politie en de deken van de Orde van Advocaten in Noord-Nederland. Zijn doel was, verklaart hij aan FTM, een onderzoek naar Van Kessel te starten, hem ‘uit te schakelen als advocaat’ en de ‘sekte’ rond hem aan te pakken. Het Barracuda-onderzoek lijkt daarmee voort te komen uit interne conflicten binnen een kleine kring van corona-activisten in Friesland.

De oorsprong van de zaak past daarmee minder goed in het klassieke beeld van een veiligheidsdienst die een terroristische cel ontdekt, en meer in een escalatie van ruzies, dreigementen en aangiftes binnen een activistisch milieu. Hoe de terrorismeverdenkingen uiteindelijk worden gewogen, zal waarschijnlijk pas medio 2027 blijken.

Lees verder bij Follow the Money.

Het langstzittende raadslid van Nederland, Rinze Visser (87) uit Lemmer, moet na 55 jaar stoppen. Niet omdat het communistisch vuur in hem is gedoofd, maar omdat zijn gezondheid het niet langer toelaat. ,,Een raadslid moet naast de mensen staan, niet naast het systeem.”

Algemeen Dagblad (AD.nl) ★ 28 februari 2026

Doordat de longziekte COPD hem steeds benauwder maakt, heeft Rinze Visser zijn veertiende raadsperiode net niet helemaal kunnen uitzitten. Eind vorig jaar woonde hij voor het laatst een raadsvergadering bij. ,,Toen kon ik nog wel een uur of twee zonder zuurstoftank, maar dat durf ik niet meer aan. Ik heb altijd pijnen en zit onder de pijnstillers. Maar ik accepteer dat.”

Met ruim 55 jaar ervaring in de lokale politiek – eerst in het voormalige Lemsterland, sinds 2014 in fusiegemeente De Fryske Marren – is Visser veruit het langstzittende raadslid van Nederland, en tegelijk de laatste vertegenwoordiger in Friesland van de Nieuwe Communistische Partij van Nederland (NCPN).

,,Ik heb het raadswerk altijd gezien als een strijd tegen onrecht, tegen de commercialisering van alles”, zegt Visser zittend aan zijn keukentafel. ,,Dat zijn ontwikkelingen die steeds meer mensen als schadelijk zien.”

Nooit vijanden gehad

Visser is een begrip in Lemmer. Veel inwoners stemden niet zozeer op de NCPN uit overtuiging, maar vanwege Rinze, die opkomt voor de ‘gewone man’ en eenvoudig te benaderen is. ,,Ik was er veel mee bezig dat de mensen krijgen waar ze recht op hadden.”

Dat hield ook in dat hij mensen hielp met het invullen van formulieren voor zorgtoeslag of bijstand, meeging naar een hoorzitting of aan zijn keukentafel advies gaf over het bezwaar maken tegen een gemeentelijk besluit. ,,Dat hoort ook bij het raadswerk.”

Kwetsbare mensen worden vaak anders behandeld dan commerciële partijen, stelt Visser. Hij noemt het voorbeeld van een gedupeerde van de toeslagenaffaire, een vrouw met een aanvullende bijstandsuitkering die in aanmerking kwam voor de schadecompensatie van 30.000 euro. ,,Zij kreeg toen een telefoontje van iemand van de gemeentelijke bijstand die zei: je moet niet denken dat je die 30.000 euro mag houden.”

In 2021 bleek dat zorgaanbieders bij Friese gemeenten voor 8,5 miljoen euro te veel hadden gedeclareerd. ,,Oplichting met gemeenschapsgeld”, vindt Visser. ,,Ze hoefden maar de helft terug te betalen, de rest mochten ze houden. Dat is schandalig, en zet dat eens tegenover de behandeling van zo’n vrouw.”

Toch typeert hij zichzelf niet als een man van ruzie. ,,Ik heb in de gemeenteraad nooit vijanden gehad, wel tegenstanders. En als het college met een goed voorstel kwam, dan steunde ik ze in het debat.”

Vorig jaar ontving hij een gemeentelijke erepenning voor zijn grote sociale betrokkenheid en inzet voor de ‘mienskip’.

Bijna een eeuw communisme

Met het vertrek van Visser verdwijnt de laatste communistische zetel in deze hoek van Friesland. Bijna een eeuw lang, sinds 1927, met een onderbreking tijdens de Tweede Wereldoorlog, zaten communisten in de raad. 

In 1970 kwam Visser voor de CPN in de raad. In het dagelijks leven werkte hij als stratenmaker en bouwvakker. Zijn rol in de CPN groeide. Hij werd politiek commissaris van de Friese partijafdeling en maakte in 1978 deel uit van een CPN-delegatie die de DDR bezocht.

Toen de CPN in 1991 opging in GroenLinks, koos Visser voor de nieuw opgerichte NCPN, die vasthield aan de marxistisch-leninistische lijn. De partij is landelijk te klein voor een zetel in de Tweede Kamer, maar werd in 2018 in Lemmer nog de grootste, met twee zetels in de raad. ,,We hadden het gevoel in de lift te zitten met alle thema’s waar we voor opkwamen.”

Maar de Russische inval in Oekraïne veranderde volgens hem het politieke klimaat. ,,Je wilt niet weten hoeveel mensen bij het idee van Rusland nog steeds een communist voor zich zien. Terwijl het niets met ideologie te maken heeft, het is een gevecht om grondstoffen en invloedssferen.”

Zetel inleveren

Dat merkte hij bij de verkiezingen van 2022, toen de partij een zetel moest inleveren. Dat Forum voor Democratie lokaal meedeed, speelde ook een rol. ,,Een deel van onze kiezers willen een partij die z’n bek opendoet. Nou, daar staat Forum ook bekend om.”

De NCPN doet bij de komende gemeenteraadsverkiezingen in De Fryske Marren niet meer mee – ‘vanwege praktische en organisatorische drempels’, zo meldt het partijbestuur.

,,Als je de partij draait om één persoon, dan kun je tegenslagen krijgen. Hier in Lemmer is er geen versterking bijgekomen.” Maar verder gaat het volgens Visser goed met de NCPN. ,,We hebben een hoop jongeren erbij gekregen, vooral in de steden en zelfs op plekken waar we nooit leden hadden, zoals op de Veluwe.”

Of hij een goed advies heeft voor aanstormende kandidaten voor de gemeenteraden? ,,Wees een echte volksvertegenwoordiger. Beweeg je onder de gewone mensen en kom op voor hun belangen. Een raadslid moet naast de mensen staan, niet naast het systeem.”

---

Een versie van dit interview verscheen bij het Algemeen Dagblad (AD) op 28 februari 2026.

In Leeuwarden is deze donderdag de tweede inleidende zitting in de Barracuda-zaak. Het OM onderzoekt een vermeend soeverein netwerk dat geweld zou plannen. De meeste verdachten, onder wie ex-advocaat Arno van Kessel, ontkennen dat zij soeverein zijn.

Friesch Dagblad ★ 4 december 2025

„De opmerkelijkste vraag die ik van een journalist kreeg, is of ik zélf soeverein gedachtegoed aanhang”, zegt strafrechtadvocaat Chris-Jan Kamminga. Zulke vragen kreeg hij niet bij eerdere cliënten, zoals een radicale moslim die werd verdacht van het financieren van een Syrische terreurbeweging.

Kamminga staat de voormalige Leeuwarder advocaat Arno van Kessel bij. De 62-jarige Van Kessel kreeg de afgelopen jaren bekendheid als raadsman van coronakritische activisten, met wie hij samenwerkte aan een grote rechtszaak rond coronavaccinaties. Inmiddels wordt hij zelf verdacht van deelname aan een crimineel netwerk dat vanuit anti-institutioneel gedachtegoed terroristische misdrijven zou willen plegen.

Sinds juni verblijft Van Kessel in de terroristenafdeling (TA) in Vught. „Het is een pittig regime om zo’n achttien uur per dag op je cel te zitten”, zegt Kamminga, die zijn cliënt dagelijks belt en vrijwel wekelijks bezoekt. De regels in Vught zijn onlangs aangescherpt om te voorkomen dat gedetineerden vanuit Vught een criminele organisatie kunnen blijven aansturen: vertrouwelijke gesprekken tussen advocaat en cliënt zijn niet langer mogelijk. „We worden volledig gefilmd en het is zelfs verboden om een hand voor je mond te houden.”

‘Kogeltje door het raam’

Het is de zwaarst beveiligde gevangenis waar Van Kessel verblijft, want de verdenkingen zijn ernstig: hij behoort volgens het OM tot een extremistische kern binnen de soevereinenbeweging. Maar volgens Kamminga is Van Kessel geen soeverein. „Arno gelooft juist wél in het Nederlandse rechtssysteem, hij stond er als advocaat middenin.” Maar tegelijk onderhield hij ook contact met een bonte verzameling van coronacritici, complotdenkers en soevereinen.

Het zwaartepunt van de zogeheten Barracuda-zaak is een afgetapt autogesprek op 6 mei van dit jaar tussen Arno van Kessel en twee medeverdachten, onder wie een 66-jarige man uit Wergea, die al in beeld was bij justitie en werd afgeluisterd. In dat gesprek wordt volgens het OM gepraat over de NAVO-top in Den Haag: „Het zou mooi zijn als ze bij de top allemaal het loodje zouden leggen.” Ook wordt gesproken over een autobom of een „kogeltje door het raam” van de woning van de Leeuwarder burgemeester Sybrand Buma, en over plannen met het dodelijke gif ricine.

Vergrootglas op radicale soevereinen

Sinds de coronaperiode ligt anti-institutioneel extremisme binnen de zogenoemde soevereinenbeweging onder verscherpte aandacht van politie, justitie en veiligheidsdiensten. Die focus nam toe nadat rond de organisatie Common Law Nederland Earth (CLNE) signalen opdoken over bewapening en het oproepen tot burgerarresten.

Dit leidde in 2023 tot het onderzoek 26Espeon, waarin tien verdachten werden aangehouden. Het OM zette daarbij zwaar in op een terrorisme-aanklacht, maar kreeg bij de rechtbank Rotterdam vorige week maar beperkt gelijk: zowel de oprichters van de CLNE als wapenleveranciers kregen celstraffen tot 3,5 jaar, maar terroristische intenties werden in deze zaak niet bewezen. Daarmee haalde het OM deels bakzeil.

De Barracuda-zaak bouwt voort op namen en aanwijzingen die in 26Espeon opkwamen en leidde tot nieuwe taps en onderzoekslijnen richting de groep verdachten die nu in Leeuwarden terechtstaan. Daarnaast ontving het OM een anonieme tip over een van de verdachten. In oktober 2024 werd op zijn boerderij in Winsum een grote wapenvondst gedaan. 

Dat gesprek in de auto is de directe aanleiding voor de inval van de Dienst Speciale Interventies (DSI) op 11 juni bij Van Kessel in Leeuwarden. Die dag worden acht personen opgepakt in Fryslân, Overijssel en Noord-Brabant, en worden op meerdere locaties vuurwapens, munitie, gasmaskers, flessen castorbonen (waaruit ricine kan worden gewonnen) en zwaar vuurwerk in beslag genomen.

Ideologisch spilfiguur

Onder de acht arrestanten van 11 juni bevinden zich vier Friezen die volgens het OM deel uitmaakten van een netwerk rond Van Kessel, die zelf wordt gezien als ideologisch spilfiguur. Het gaat naast de 66-jarige Wergeaster, bij wie thuis vuurwapens en castorbonen werden gevonden, om een man (39) uit Easterein, die in het autogesprek actief meedacht over de plannen, en een 61-jarige zelfverklaarde soeverein van wie het OM stelt dat hij militaire trainingen gaf die in een extremistisch kader zouden passen. Op zijn boerderij in Winsum werd in oktober vorig jaar bovendien een grote hoeveelheid wapens aangetroffen.

Het veelbesproken autogesprek van 6 mei is volgens advocaat Kamminga uit zijn verband gerukt. Van Kessel, de 66-jarige Wergeaster en de 39-jarige man uit Easterein waren die dag op de terugweg van een actiebijeenkomst met truckers en boeren die wilden protesteren tegen de NAVO-norm voor defensie-uitgaven. Die bijeenkomst liep op niets uit en onderweg naar huis, na een paar biertjes, zou het drietal zich hebben laten gaan in frustraties en borrelpraat.

Van Kessel had net op Netflix de IRA-film In the Land of Saints and Sinners gezien en zou daaraan hebben gerefereerd toen hij het over autobommen had. Begrijpelijk dat het gesprek voor het OM reden tot verdenking vormt, maar Kamminga wijst erop dat er geen enkel bewijs is dat er daarna stappen, taakverdeling of voorbereidingen zijn gevolgd. Een geëmotioneerde Van Kessel erkende op de eerste pro-formazitting in september evenwel dat hij tijdens die bewuste autorit „ongelooflijk domme dingen” heeft gezegd.

‘Flintertinne bewizen’

In Vught ontvangt Van Kessel honderden brieven van sympathisanten, die eerst zorgvuldig worden doorgelicht. Hij heeft een grote achterban, mede doordat hij het boegbeeld is van een omvangrijke coronaprocedure die hij namens de Stichting Recht Oprecht voerde tegen Bill Gates, Mark Rutte, Pfizer-topman Albert Bourla en anderen. Volgens deze stichting – bekend van de spandoeken langs de snelwegen met de namen die worden ‘gedagvaard in Friesland’ – zijn coronavaccinaties ‘biowapens waarmee genocide wordt gepleegd’. Bij die stichting is ook de medeverdachte uit Wergea betrokken.

In alternatieve media, met De Andere Krant voorop, wordt Van Kessel neergezet als een held die vermoedelijk is opgepakt omdat hij te dicht bij ‘de waarheid’ in het coronadossier kwam. „Justysje giet har boekje fier te bûten”, vindt Sybren Posthumus, voormalig FNP-Statenlid dat in 2021 de politiek verliet. Hij kent Van Kessel, volgt de zaak op de voet en maakt zich grote zorgen. „It is bespotlik dat immen dêr’t de skuld perfoarst net fan bewiisd is, sa lang yn de sel bliuwe moat. De persoanlike gefolgen foar Van Kessel en ek oare minsken dy’t op basis fan flintertinne bewizen opsletten binne, lige der net om.”

De opvattingen van Posthumus worden door velen in de ‘wakkere gemeenschap’ gedeeld, en nog verder aangewakkerd door het feit dat Van Kessel tijdens zijn voorarrest van het tableau is geschrapt, na scherpe tuchtrechtelijke kritiek op zijn optreden in een arbeidszaak. Deze week zette hij na bijna 25 jaar definitief een punt achter zijn advocatenpraktijk, die door zijn detentie al maanden op slot zat.

Vrije voeten

Twee verdachten in de Barracuda-zaak, Marieke de V. (40) en Bram G. (48) uit het Overijsselse Witharen, zijn wél op vrije voeten gesteld. Zij vertellen dat ze de inval van een zwaarbewapend DSI-team op hun woonboerderij als buitenproportioneel ervoeren. Beiden werden enige tijd in voorarrest geplaatst. De zestien dagen die Marieke doorbracht, eerst onder beperkingen in een politiecel en daarna op de terroristenafdeling van de PI Zwolle, noemt ze „een stigma dat je niet zomaar kwijtraakt”.

Voor het OM blijven ze verdachten, maar die verdenking rammelt volgens het koppel aan alle kanten. „Wij hebben geen onderlinge connectie met een groep, zoals het OM suggereert”, aldus Marieke, hoewel ze de verdachte uit Wergea wel eens heeft gesproken toen ze een zitting van de Stichting Recht Oprecht bijwoonde. Volgens het OM viel haar naam in het afgetapte gesprek van 6 mei, „maar dat audiobestand hebben we nooit te horen gekregen.” Welke link het OM met Bram ziet, is hun onduidelijk.

Kwade genius

De rechtbank in Leeuwarden buigt zich deze donderdag opnieuw over de vraag of de vijf verdachten die nog steeds vastzitten het proces op vrije voeten mogen afwachten. Drie maanden geleden oordeelde de meervoudige strafkamer dat hun vrijlating vanwege de ernst van de verdenkingen „niet goed uit te leggen is aan de samenleving”.

Intussen zijn er tien verdachten in deze zaak, onder wie een bekende 61-jarige complotvlogger die een tijd lang in kringen rond Van Kessel verkeerde. Meerdere betrokkenen typeren hem als de ‘kwade genius’ die plannen, documenten en ruzies zou hebben aangejaagd. Op 25 november werd hij alsnog opgepakt op verdenking van deelname aan hetzelfde netwerk.

De inhoudelijke behandeling van de zaak wordt pas verderop in 2026 verwacht..

---

Verschenen in het Friesch Dagblad op 3 december (online) en in de papieren krant van 4 december 2025